Rytm to obok melodii i harmonii jeden z głównych elementów muzyki. Organizuje następstwo dźwięków w czasie oraz przerwy między nimi. Rytm charakteryzują następujące współczynniki:
  • akcent - wyraźniejsze, silniejsze podkreślenie jakiegoś dźwięku lub współbrzmienia; akcenty dzielą dźwięki utworu na grupy metryczne,
  • metrum - określa regularny układ akcentów, zestawia dźwięki w takty,
  • tempo - wyznacza czas trwania poszczególnych dźwięków, a co za tym idzie szybkość wykonania utworu.
Rytm może być:
  • taktowy (wiązany), zachowujący metrum przez cały utwór - grupy metryczne związane są w takty,
  • ataktowy (swobodny), w którym grupy metryczne następują po sobie bez zachowania metrum.

Metrum

Metrum opisuje się dwiema liczbami. Dolna liczba oznacza jednostkę metryczną, czyli nutę, za pomocą której wyraża się metrum. Jednostką metryczną może być:

  • cała nuta - 1,
  • półnuta - 2,
  • ćwierćnuta - 4,
  • ósemka - 8,
  • szesnastka - 16.
Obecnie najczęsciej stosuje się ćwierćnuty i ósemki.
Górna liczba metrum określa wartość metryczną. Mówi, ile danych jednostek metrycznych powinno znajdować się w każdym takcie.

Wyróżnia się dwa proste schematy metryczne:

  • dwuczęściowy (parzysty, dwumiarowy, na 2) - składa się z dwóch dźwięków, z czego pierwszy jest akcentowany, a drugi słaby nieakcentowany np. 2/4, 2/8,
  • trzyczęściowy (nieparzysty, trzymiarowy, na 3) - pierwszy dźwięk jest akcentowany, a dwa następne słabe np. 3/4, 3/8.
Łącząc proste schematy metryczne otrzymujemy schematy złożone, np.:
  • czteromiarowy (na 4) - z połączenia dwóch schematów dwumiarowych,
  • pięciomiarowy (na 5) - z połączenia jednego schematu dwumiarowego i jednego trzymiarowego,
  • sześciomiarowy (na 6) - z połączenia dwóch schematów trzymiarowych.
Systemy złożone zachowują typowy dla systemów prostych układ akcentów, z tym że akcenty w drugim schemacie są bardziej wyciszone niż w pierwszym.